Άρθρο στο capital.gr: Η βιωσιμότητα ως άλλοθι για το τελικό πλήγμα στην κοινωνική ασφάλιση


capital_grΤον περασμένο Οκτώβριο συμπληρώθηκαν 80 χρόνια από την ψήφιση του ν. 6298/1934 που ίδρυσε το ΙΚΑ και καθόρισε την φιλοσοφία λειτουργίας του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα. Ήδη από τα πρώτα βήματα του συστήματος την δεκαετία του ’50, το επίθετο «ασφαλιστικό», αυτονόητα προσδιόριζε τη λέξη «πρόβλημα». Ενώ από την δεκαετία του ’80 αρμόδιοι υπουργοί το χαρακτήριζαν «ωρολογιακή βόμβα».  Το ασφαλιστικό αποτελεί ίσως ένα από τα λιγότερο δημοφιλή θέματα στο δημόσιο διάλογο, παρά το γεγονός ότι περιλαμβάνεται σταθερά στην ατζέντα  της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΟΟΣΑ και του ΔΝΤ τα τελευταία 35 χρόνια.

Η πορεία του ασφαλιστικού στη χώρα μας χαρακτηρίστηκε από αναβλητικότητα στην λήψη αποφάσεων και αέναη παραπομπή του στο μέλλον. Χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για τη δημιουργία και διατήρηση πελατειακών σχέσεων και τα αποθεματικά του, κατατεθειμένα άτοκα για πολλά χρόνια στην Τράπεζα της Ελλάδας, τροφοδότησαν τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα τραπεζιτών, μεγαλοεφοπλιστών, μεγαλεμπόρων, μεγαλοβιομηχάνων και την υποτιθέμενη ανάπτυξη της χώρας.

Με την ένταξη της χώρας μας στο Μνημόνιο το 2010, το ασφαλιστικό μπαίνει στο στόχαστρο των «ειδικών» της Τρόικα. Όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το δημογραφικό πρόβλημα, (αυξημένη μακροζωία, μείωση των γεννήσεων) παρουσιάζεται ως θεμελιώδης αιτία των ελλειμμάτων των συνταξιοδοτικών ταμείων και χρησιμοποιήθηκε για την ιδεολογική νομιμοποίηση πολιτικών που στοχεύουν στην μείωση της κρατικής παρέμβασης και τη μετατόπιση του κέντρου βάρους του κοινωνικο-ασφαλιστικού συστήματος από το διανεμητικό (κοινωνική αλληλεγγύη) στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα (ιδιωτικά συνταξιοδοτικά σχήματα, βασική σύνταξη).

Στην μεταρρύθμιση του 2010 αλλά και όλων των νομοθετημάτων που την συμπλήρωσαν, οι μεγάλοι χαμένοι είναι οι θεσμοί κοινωνικοοικονομικής ασφάλισης ενώ ο μεγάλος κερδισμένος είναι ο ιδιωτικός τομέας.

Σύμφωνα με την μελέτη «Επιπτώσεις της Γήρανσης του πληθυσμού στο Ασφαλιστικό Σύστημα της Ελλάδος 2013-2050» του ΙΝΕ/ ΓΣΕΕ, κατά την περίοδο των μνημονίων:

  • οι περικοπές των κύριων και επικουρικών συντάξεων ανήλθαν συνολικά στο επίπεδο των 4,2 δισ. ευρώ.
  • μόνο για την περίοδο 2013-2014 οι περικοπές κύριων, επικουρικών συντάξεων, εφάπαξ και κοινωνικών επιδομάτων αντιστοιχούν στο 43% του συνολικού ποσού δημοσιονομικής λιτότητας, ήτοι 5,5 δισ. ευρώ από τα 11,6 δισ. ευρώ.
  • η αύξηση της ανεργίας και η μείωση των μισθών στερεί την κοινωνική ασφάλιση από πόρους της τάξης των 10,5 δισ. ευρώ.
  • Περί τα 8,5 δισ. ευρώ χάνονται από την εισφοροδιαφυγή, την αδήλωτη εργασία καθώς και από τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης
  • οι μισθωτοί έχουν χάσει, 37 δισ. ευρώ.
  • το 50% των εργαζομένων δεν πληρώνεται κάθε μήνα, αλλά με καθυστέρηση έως 12 μήνες

Εκτός από τις εμφανείς μειώσεις υπήρξαν βέβαια και «αφανείς», μέσω της αύξησης της φορολογίας. Οι ρυθμίσεις αυτές οδηγούν σε συνθήκες εξαθλίωσης τους συνταξιούχους και, βέβαια, δεν συμβάλλουν  στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων.

Τρόικα και ελληνικές κυβερνήσεις δεν έλαβαν υπόψη τους ότι οι συνταξιοδοτικές παρεμβάσεις που συντελέσθηκαν την εικοσαετία 1990-2010 στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και η μείωση του επιπέδου των συντάξεων, δεν κατόρθωσαν να «θωρακίσουν» τα  συνταξιοδοτικά συστήματα. Αντιθέτως, η προσφιλής αυτή μέθοδος των κυβερνήσεων στην Ευρώπη, διευρύνει το κοινωνικό έλλειμμα, απειλεί την κοινωνική συνοχή και μετατρέπει σταδιακά το ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας σε κράτος φιλανθρωπίας.

Στην άθλια οικονομική κατάσταση των ελληνικών Ασφαλιστικών Ταμείων ήρθε να προστεθεί το λεγόμενο PSI του 2012: τα  αποθεματικά των ταμείων υπέστησαν μειώσεις εν μία νυκτί, με τη στιγμιαία μετατροπή τους σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου και, μάλιστα, εν αγνοία των διοικήσεων και των μελών τους. Η συνολική μείωση, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας,  ήταν 8,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Οι νέες αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα που αναμένονται το 2015 θα κινούνται για πολλοστή φορά επί τα χείρω για τους ασφαλισμένους, παρά τη συνήθη «σθεναρή αντίσταση» των κ.κ Χαρδούβελη και Βρούτση στις απαιτήσεις των δανειστών.

Εκτός από την προδιαγραφόμενη διαρκή μείωση στο εισόδημα των συνταξιούχων, προωθείται η ενσωμάτωση της επικουρικής, είτε άμεσα είτε έμμεσα, στην κύρια σύνταξη και στη χρησιμοποίηση των όποιων αποθεματικών έχουν απομείνει για την κάλυψη των ελλειμμάτων που θα προκύψουν από τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης στην κύρια σύνταξη.

Για τον ΣΥΡΙΖΑ, η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος αποτελεί πρωταρχικά κοινωνικό ζήτημα με οικονομικούς περιορισμούς και οικονομικές συνέπειες και προϋποθέτει την οργάνωση ενός νέου προτύπου οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.

Για τη δημιουργία ενός βιώσιμου, κοινωνικού συνταξιοδοτικού συστήματος απαιτείται αύξηση των πόρων, με αποτελεσματική καταπολέμηση και αποτροπή της εισφοροδιαφυγής, εκλογίκευση της διανομής τους και άμεσα μέτρα για τη μείωση της ανεργίας. Η νομιμοποίηση των μεταναστών, με βάση συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις,  μπορεί να συμβάλει στην αντιστάθμιση της γήρανσης του πληθυσμού, όπως συμβαίνει και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς βέβαια να μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για εθνικές μεταρρυθμίσεις.

Αυτό άλλωστε δεν αποτελεί «ακραία και επικίνδυνη» θέση του ΣΥΡΙΖΑ αλλά παραδοχή των Ευρωπαίων Επιτρόπων Απασχόλησης, László Andor (σοσιαλιστικό κόμμα) και Εσωτερικών Υπόθεσεων Cecilia Malmström (φιλελεύθερο κόμμα) της ουδόλως αριστερής διοίκησης Barroso που έληξε τον περασμένο Οκτώβρη.

Στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο κεντρικός στόχος της οικονομικής βιωσιμότητας, αλλά και της κοινωνικής αποτελεσματικότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων απαιτεί τη θεσμική προώθηση της ευρωπαϊκής πολιτικής απασχόλησης και γενικότερα της κοινωνικής πολιτικής. Σε κάθε περίπτωση η «βιωσιμότητα» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως «Δούρειος Ίππος» για τις ανατροπές δικαιωμάτων. Η βιωσιμότητα δεν έχει αντικειμενικό, επιστημονικό περιεχόμενο. Συναρτάται από τους πόρους που διαθέτει μια κοινωνία για τη διατήρησή της, την πίεση που ασκεί για την ανεύρεση νέων πόρων κ.λπ.

Η επιλογή των μέτρων για την επιστροφή στην οικονομική βιωσιμότητα, πάντα μέσα στο κανονιστικό πλαίσιο του Συντάγματος και των Διεθνών Συμβάσεων, είναι θέμα κατά βάση πολιτικό. Τελικά, κάθε κοινωνία αποφασίζει πόσο αλληλέγγυα ή πόσο ατομικιστικά θα πορευτεί.

Advertisements

Περί papadimoulis
Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ευρωβουλευτής ΣΥΡΙΖΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: